Jonge astronomen geslaagd!

In het vroege voorjaar van 2020 organiseerde de Sterrenwacht Hellendoorn opnieuw de cursus “astronomie voor jongeren”. Een cursus voor meisjes en jongens in de leeftijd van 10  – 14 jaar.

Boeiend en leerzaam. Het werd ook dit keer weer een boeiende cursus voor de 7 deelnemers. In de cursus werd eenvoudige theorie afgewisseld met praktische voorbeelden en opdrachten. Natuurlijk leerden de meisjes en jongens alles over ons  zonnestelsel, maar ook werden de afstanden in het heelal, de sterrenstelsels, kometen, telescopen behandeld. Zelfs de Ruimtevaart en de laatste ontwikkelingen daarin maakte deel uit van de lessen.

Praktijk voorop. Elke les begon voor de astronauten in spé met depraktijk van sterrenkunde, dat betekende: het maken van een sterrenkaart, een handspectroscoop, demonstratieproeven enz. Vanzelfsprekend kwamen de diverse soorten telescopen voorbij  en het planetarium van de sterrenwacht bewees ook in dit kader weer super nuttig te zijn.

Syllabus: om de inhoud van de lessen ook thuis nog weer eens te kunnen herhalen, kregen de cursisten een prachtige syllabus. Tot slot werd de cursus afgesloten met een hele mooie film over Exoplaneten van wetenschapsjournalist Govert Schilling.

Waarneemavond, een observatie avond met telescopen in de koepel maakt eveneens deel uit van de cursus, die avond wordt bij mooi helder weer georganiseerd zodra dat kan.

Certificaat: als beloning voor alle inspanningen en trouwe opkomst gedurende deze cursus, kregen de 7 deelnemers een prachtig certificaat uitgereikt aan het eind van de laatste middag.

Op de foto: met blije gezichten poseerden de jonge astronomen en hun begeleiders, maar wat graag  op de Sky-Walk van de sterrenwacht.  

Afgelast! Sterrencollege 26 maart.

Tijd voor Einstein.

Henk Dorrestijn is onze gast met een sterrencollege getiteld  “Einstein en het geheim van de tijd”.  Dorrestijn neemt u op een begrijpelijke wijze mee naar de verwarrende conclusie uit de speciale relativiteitstheorie van Albert Einstein.

De bekende “tong” foto van Albert Einstein

Die theorie zegt dat een klok onder bepaalde omstandigheden – bij een constante beweging of indien de klok een versnelling ondergaat – er een trager tempo op na kan houden.

Iemand die samen met de klok terugkomt uit een langdurig verblijf in de ruimte in zo’n situatie, ontdekt dat zijn vrienden intussen veel ouder zijn geworden dan hij zelf.

Van vriendschap zal geen sprake meer zijn, want die ruimtereiziger heeft in die tijd ook veel minder beleeft. Hij is zowel in zijn lichamelijke als geestelijke ontwikkeling achtergebleven.  Zijn klok tikte trager en alle gebeurtenissen verliepen trager maar dat betekent dat ook zijn biologische klok trager liep. Hij zou bevriend kunnen raken met de kinderen van zijn oorspronkelijke vrienden.

Albert Einstein geeft een les in het Carnegie Instituut voor Technologie

De uiterste consequentie van die tragere tijd is in de sterrenkunde het zwarte gat, een object waar de tijd helemaal stilstaat.

In dit boeiend college zal Henk Dorrestijn uitgebreid aandacht besteden aan de vraag, hoe het mogelijk is dat de tijd trager kan zijn dan ze normaal gesproken voor ons waarneembaar is. Uitgangspunt hierbij is de aanname van Einstein dat de lichtsnelheid voor iedere waarnemer dezelfde waarde moet hebben.  Daarbij wordt verder stil gestaan bij een aantal voorbeelden in de natuurkunde en sterrenkunde. Voorbeelden waarbij de relativiteitstheorie de verklaring vormde voor sommige onbegrijpelijke uitkomsten van experimenten. Experimenten die zijn gedaan om de tijdvertraging die Einstein vond, te testen en die zonder uitzondering zijn theorie bevestigden.

Over Henk Dorrestijn:

Vanaf zijn jeugd geboeid door het mysterie van onze stoffelijke wereld. Henk is zo’n iemand die op de middelbare school al een sterrenkijker maakt van oude brillenglazen en kartonnen kokers, die bij een scheepssloperij langs ging om voor een zacht prijsje twee oude patrijspoorten te kopen om een spiegel  voor een spiegeltelescoop te slijpen, of te wel: hij moest sterrenkunde studeren.

Gastspreker Henk Dorrestijn

Albert Einstein benaderde de relativiteitstheorie meer als een wiskundige, Henk Dorrestijn meer als natuurkundige.  Hij was jarenlang docent natuurkunde aan de HTS voor studenten bouwkunde. Later was hij ook docent aan de Haagse Hogeschool. Hij heeft ook een eigen website, Einsteingenootschap.nl.

Sterrenwacht Hellendoorn  Grotestraat 281

Donderdag 26 maart

Aanvang 20.00 hr.

Deur open 19.30

Entree € 8,- volwassenen €4 kinderen 6 t/m 14 jaar

serous request actie

In de week voor kerst trekken er drie teams met 3FM-dj’s te voet door Nederland, in estafettevorm. Zij lopen één route van Goes naar Groningen, terwijl ze 24/7 live radio maken en acties bezoeken die luisteraars organiseren. Hiermee halen ze samen met de rest van Nederland geld op om jonge mensen te beschermen tegen mensenhandel.

De sterrenwacht ondersteund de actie van serious request.

Alle opbrengsten van deze actiemiddag gaan naar het goede doel.

Entree volwassenen Volwassenen: € 5,-   

Jeugd: € 4,-  

Nieuw: Weerstation !

Sinds kort is het instrumentarium van de sterrenwacht uitgebreid met een heus Weerstation.

Meetapparatuur gemonteerd op het waarneemplatform

Sterrenkunde en “Het Weer” is een minder vreemde combinatie dan wellicht in eerste instantie vaak wordt gedacht. Denk maar aan de invloed van de zon op ons dagelijks weer en bijvoorbeeld de effecten van de volle maan bij een heldere hemel met de effecten daarvan op de temperatuur.

KNVWS

Als sterrenwacht zijn we daarom ook lid van de KNVWS, dat is de in al 1901 al opgerichte Koninklijke Vereniging voor Weer- en Sterrenkunde.

In de KNVWS doen veel amateurs aan observaties van het weer of de zon; daar zijn nu dus de vrijwilligers van de sterrenwacht Hellendoorn bij gekomen.

vrijwilligers van de sterrenwacht werken aan de installatie van het weerstation

Een speciaal daartoe ingesteld projectgroepje van vier  vrijwilligers, heeft na meer dan een jaar van hard werken en veel denken, een zeer geavanceerd Weerstation gebouwd.

Dit weerstation beschikt over de volgende parameters om het weer en de weersomstandigheden letterlijk en figuurlijk in beeld te krijgen op diverse beeldschermen:    

  • Temperatuur buiten en binnen de sterrenwacht.
  • Camera om het weer buiten live te zien in de sterrenwacht.
  • Luchtvochtigheid buiten en binnen de sterrenwacht.
  • Windrichting
  • Windsnelheden in m/sec
binnenkomende gegevens zijn af te lezen op een beeldscherm

Omgevingslicht.

Maar behalve deze belangrijke weerscomponenten kan het weerstation ook het gewone Omgevingslicht in kaart brengen in Lux en het UV licht in µW/ ²cm. Deze lichtsensoren zijn voor een sterrenwacht belangrijk, immers een sterrenwacht kan alleen maar goed functioneren als het licht zoveel mogelijk ontbreekt, of te wel hoe donkerder hoe beter. Graag donkerte dus, we zijn waakzaam op de al maar toenemende lichtlast in Hellendoorn.

Integratie van instrumenten.

De data die het weerstation oplevert kunnen uitstekend worden geïntegreerd bij het gebruik van de aanwezige zonnetelescopen en de radiotelescoop. Zijn de indicaties voor het weer slecht bijvoorbeeld, dan zal dat een effect hebben op de metingen met de radiotelescoop en omgekeerd. Daarmee wordt het hele plaatje van de observatie omstandigheden compleet gemaakt en kan dat geheel, uitstekend dienen als educatief lesmateriaal.

Lerende organisatie.

De werking en het gebruik van dit mooie weerstation is vooralsnog een onderwerp van het recent ingang gezette interne opleidingsprogramma voor vrijwilligers. Op termijn is het de bedoeling dat het weerstation ook vanaf de website operationeel is voor het vele publiek dat onze website bezoekt.

Bijgaande foto’s geven een impressie van het Weerstation Sterrenwacht Hellendoorn. H

De werking en het gebruik van dit mooie weerstation, is vooralsnog een onderwerp bij het recent ingang gezette interne opleidingsprogramma voor de vrijwilligers van de sterrenwacht. Op termijn is het de bedoeling dat het weerstation ook vanaf de website operationeel is voor het vele publiek dat onze website bezoekt.

11 november: een Mercurius overgang te zien !

De sterrenwacht is open vanaf 13.00 hr. voor het publiek om het zeldzame fenomeen van een Mercurius overgang live te kunnen zien en mee te maken.

Mercurius, de planeet die het dichtst bij de zon staat, is meestal alleen maar te zien in het oosten voor zonsopkomst, of kort na zonsondergang in het westen.

Een Mercuriusovergang echter is de situatie waarin de planeet Mercurius – vanaf aarde gezien – voor de zon langs beweegt. De planeet is dan bij helder weer te zien als een kleine zwarte ronde vlek die langzaam over het oppervlak van de zon beweegt. Zo’n overgang is een heel spectaculair beeld dat de grootsheid van het zonnestelsel en de zon als het ware drie dimensionaal ruimtelijk in beeld brengt.

Wanneer begint de overgang?

13.35: Het eerste contact is wanneer het schijfje van Mercurius net de buitenrand van de Zon aanraakt, en vindt plaats om 13 hr.35. Na enkele minuten is het schijfje van Mercurius helemaal binnen de rand van de Zon getrokken en als een zwart vlekje te zien.

16.20: de afstand tussen Mercurius en het centrum van de Zon is het kortst, dat zou je het visuele maximum kunnen noemen.

19.00: Mercurius is opnieuw aan de rand van de Zon gekomen.

Mercurius trekt voor de zon langs

19.04: precies verlaat de planeet de oppervlakte schijf van de Zon.

Van het begin tot het einde duurt de totale Mercuriusovergang 5 uur en 27 minuten, maar aangezien bij ons de Zon om ca. 17hr ondergaat, is het tweede deel van schouwspel vanuit ons land niet te zien.

Kom op tijd!

Bij het begin van de overgang om 13hr.35 staat de Zon nog 20 graden hoog aan de hemel, maar geleidelijk komt ze steeds lager te staan, dus voor een optimale waarneming is het best zo vroeg mogelijk te komen kijken met onze telescopen.

Mercuriusovergangen komen ongeveer dertien à veertien keer in 100 jaar voor, de  volgende overgang is pas op 13 november 2032, dus grijp de kans en maak dit boeiende fenomeen nu mee in de koepel van de sterrenwacht Hellendoorn.

Sterrenwacht open om 13.00 hr.

Afhankelijk van de weersomstandigheden, wordt het volgende programma aangeboden:

  • Overgang live waarnemen door de beveiligde telescopen 13.30 hr.
  • De overgang in het planetarium gedemonstreerd.
  • Korte lezing over de planeet Mercurius en de overgang.
  • Entree: € 5,– volwassenen vanaf 14 jaar.  Jeugd 6 t/m13 jaar € 4,–

Let op: Kijk nooit zelf naar de zon !!!

Alleen met beveiligde telescopen die daarvoor zijn toegerust met sterke filters, kun je veilig naar de zon kijken.

Sounds of Interstellar Space.

Zondagmiddag 19 januari

Uniek concert TRIFID:    


foto Merlijn Doomern

Het Heelal als inspiratiebron voor muziek, groter kan je inspiratiebron toch niet zijn?

Accordeonist Rik Cornelissen, vibrafonist Vincent Houdijk en contrabassist Maciej Domaradzki, vormen samen TRIFID. De heren gaan op tournee met hun nieuwe programma Sounds of Interstellar Space en komen met hun unieke concert ook bij de Sterrenwacht Hellendoorn. Dit titelstuk is geschreven op basis van recent door de NASA en ESA opgevangen golven in de buurt van Saturnus.

Afwisseling: muziek – lezing – workshop observeren

Het concert is opgedeeld in verschillende delen muziek, afgewisseld met korte lezingen en eindigt met een workshop in de grote koepel van de sterrenwacht. Daar wordt ingezoomd op de kosmos om de schoonheid ervan daadwerkelijk te zien en te ervaren. 


foto Freddie Ernst

Promovenda Djoeke Schoonenberg UvA verzorgt het lezingdeel tijdens het concert. Djoeke Schoonenberg is geen onbekende voor ons, begin 2019 hield ze nog een excellente voordracht over de zoektocht naar planeten buiten ons zonnestelsel. 

De première van de TRIFID tour vindt plaats op vrijdag 11 oktober 2019 in Space Expo in Noordwijk. Aansluitend volgen er concerten in sterrenwachten, planetaria, ruimtevaartmusea en collegezalen van universiteiten door heel Nederland.

De Sterrenwacht Hellendoorn bevindt zich door haar uitstekende faciliteiten en ligging onder de geselecteerde sterrenwachten waar dit unieke concert wordt uitgevoerd.

Lezingen worden verzorgd door onder meer astrofysica en schrijfster Claudia Mignone, werkzaam bij ESA/ESTEC, en Rob van de Berg, directeur van Space Expo. De avonden worden afgesloten met een workshop waarnemen, inclusief grote telescopen en bij helder weer het daadwerkelijk inzoomen op kosmos en hemellichamen.

Zondagmiddag 19 januari

Sterrenwacht Hellendoorn 

Grotestraat 281   Nijverdal

Zaal open                   15.30

Aanvang concert       16.00

Tickets uitsluitend te bestellen via http://www.soundsofinterstellarspace.nl/

Tickets voor dit unieke concert kosten €17,50 (ex. administratiekosten €2,44).  

Meer informatie over dit bijzondere concert kunt u vinden op

http://soundsofinterstellarspace.nl/

Via Houston naar de Sterrenwacht Hellendoorn.

Onlangs was Marel Vrerink te gast bij de vrijwilligers van de sterrenwacht.  Dat was om verslag te doen van haar reis naar Houston. Die reis kreeg ze door de finale van de ruimtevaartwedstrijd “Countdown to Houston” te winnen.  De 6 VWO leerling van college Reggesteyn won de wedstrijd samen Ian Rempkens uit Enschede.

De belangstelling van Marel voor ruimtevaart werd in de derde klas aangewakkerd door een project over sterrenkunde  zo vertelt ze. “Ik heb natuurkunde altijd al interessant gevonden en ik heb wel eens een artikel gelezen over ruimtevaart,  maar sterrenkunde springt daar als onderdeel wel bovenuit. Ik vond het leuk om aan de wedstrijd mee te doen.”  Met zulke statements zijn wij als sterrenwacht uitermate content en vandaar dat we direct nadat ze als winnaar in de publiciteit kwam, contact hebben gezocht met Marel. Spontaan beloofde ze om na de reis naar Houston ons te komen vertellen over haar belevenissen in Houston Texas.

Eerst even terug naar de opdracht voor deze wedstrijd.

Satelliet missie. De opdracht voor de finale was een nieuwe toepassing bedenken voor een satelliet die rond de aarde draait.”Ik heb onderzoek gedaan naar de  Kuipergordel en planeet 9 en daar een satellietmissie voor bedacht. Ik heb bijvoorbeeld berekeningen gedaan voor een bepaalde baan die de satelliet moet afleggen. Dat zijn vooral natuurkundige formules. Het zijn uiteindelijk zeven pagina’s geworden en ik moest een filmpje maken met een presentatie in het Engels. Tijdens de finale op de UT stelde de jury ook nog vragen. Daarna duurde het heel lang voordat de uitslag bekend werd gemaakt. Plotseling kreeg ik een supergroot vliegticket  in mijn handen gedrukt naar Houston omdat ik had gewonnen. Ik kon het eerst niet geloven zegt Marel in het betreffende artikel van dagblad Tubantia”.

Het verhaal. En aldus stond Marel nu voor de vrijwilligers haar verhaal te vertellen over die sublieme reis naar Houston. Los nog van de inhoudelijke kennis die ze daar opdeed over ruimtevaart, was het samenwerken met jongeren over heel de wereld afkomstig toch wel het meest verrijkende element van de twee weken in Houston geworden. Stralend van plezier en vol passie deed Mare haar verhaal en liet ze de aanwezige vrijwilligers meegenieten van haar belevenissen.Sterrenbon. Wij zijn er trots op dat Marel hier bij ons is geweest met dit mooie leerzame en gepassioneerde verhaal. Inmiddels studeert ze praktische natuurkunde aan de Universiteit Twente, de universiteit met wie wij als sterrenwacht ook goede relaties onderhouden. Mede daarom kreeg Marel als dank voor haar presentatie een uitnodiging om met een groepje UT studenten de sterrenwacht Hellendoorn te komen bezoeken.  Bovendien kreeg ze voor twee personen een sterrenbon zodat ze geheel gratis een jaar lang de sterrenwacht kan bezoeken. Bijvoorbeeld het eerstkomende sterrencollege over Ruimtevaart door ruimtevaart deskundige Erik Laan.  Marel Vrerink een naam om te onthouden.

Dag zon hallo maan

Zaterdag 12 oktober organiseren Staatsbosbeheer en Sterrenwacht Hellendoorn “Dag zon hallo maan”.

We beginnen om 18.15 met een wandeling naar het uitzichtpunt waar we, als het helder is, om 18.50 de zon zien onder gaan en een paar minuten later de volle maan zien opkomen. Na de wandeling zijn er om 19.45 presentaties over de maan en over de betekenis van duisternis voor het leven in het bos. Als afsluiting bezoeken we, afhankelijk van het weer en de groepsgrootte, het planetarium en de telescopenkoepel van de sterrenwacht. Meer info en boeken bij Staatsbosbeheer:

Meer informatie en boeken bij Staatsbosbeheer:

https://www.staatsbosbeheer.nl/activiteiten/salland/beleef-de-maan-op-de-sallandse-heuvelrug

Astrofotografie

Vrijwilliger Wim Baan maakte onlangs een paar mooie opnames.

Hij gebruikte de waarneemapparatuur in de sterrenwacht voor het fotograferen van Jupiter en de Maan.

op deze foto zie je reuzenplaneet Jupiter en links en rechts ernaast een aantal van zijn grootste manen.
Dit is een close-up van de maan, je ziet kraters gebergtes en “mares”